Blaise Pascal,(ur. 19 czerwca 1623 w Clermont-Ferrand, zm. 19 sierpnia 1662 w Paryżu) – francuski matematyk, fizyk i filozof religii. Blaise Pascal stracił matkę, Antoinette Begon, w wieku trzech lat. Jego ojciec Étienne Pascal (1588–1651), który również interesował się nauką i matematyką, był miejscowym sędzią. Pascal miał dwie siostry, młodszą Jacqueline i starszą Gilberte.

W 1631, po śmierci żony, Étienne Pascal przeniósł się wraz z dziećmi do Paryża. Ojciec Blaise’a nigdy nie ożenił się ponownie. Postanowił samodzielnie kształcić swoje dzieci, które (a zwłaszcza Blaise) przejawiały ponadprzeciętne zdolności intelektualne. Młody Pascal posiadał szczególne uzdolnienia w zakresie matematyki i nauk przyrodniczych. W wieku jedenastu lat napisał pracę dotyczącą dźwięków wydawanych przez wibrujące ciała.

Ojciec nie chciał, by zainteresowania młodzieńca przeszkadzały w nauce łaciny i greki, więc zabronił mu zajmować się matematyką do ukończenia piętnastego roku życia..
Pewnego razu ojciec zastał dwunastoletniego syna, kiedy na podłodze kreślił linie, próbując udowodnić, że suma kątów w trójkącie równa się sumie dwóch kątów prostych. Odtąd Étiennemógł bez przeszkód zajmować się matematyką. Mając 17 lat, napisał traktat o krzywych stożkowych i twierdzenie Pascala.

Niestety, Étienne popadł w niełaskę kardynała Richelieu i bojąc się wtrącenia do Bastylii, na parę miesięcy uciekł z Paryża. Kardynał, zachwycony zdolnościami aktorskimi Jacqueline Pascal, wybaczył jej ojcu i dał mu stanowisko głównego poborcy podatków w Normandii. Rodzina Pascalów przeprowadziła się do Rouen.

W 1642 pragnąc ułatwić ojcu, poborcy podatkowemu, wyczerpujące obliczenia finansowe, osiemnastoletni Pascal zbudował maszynę obliczeniową zdolną do wykonywania działań dodawania i odejmowania, nazwaną później kalkulatorem Pascala albo Pascaliną. Chociaż stanowiła ona istotny etap rozwoju inżynierii komputerowej, z powodu wysokiej ceny Pascalina pozostała ciekawostką, symbolem statusu społecznego najbogatszych Francuzów. Pascal wciąż próbował ulepszyć swój projekt, konstruując łącznie pięćdziesiąt maszyn.Posłał nawet jedną w darze królowej Szwecji, Krystynie. Dwie z nich znajdują się dziś na wystawach w Zwingerze w Dreźnie oraz w paryskim Muzeum Sztuk i Rzemiosł.

Jedna z pierwszych Pascalin na wystawie w paryskim Musée des Arts et Métiers

Pascal, Blaise ze swoją maszyną liczącą Pascaliną

W roku 1646 zaś zainteresował się przeprowadzonymi przez Torricellego eksperymentami z barometrem. Pierwszy użył barometru do oznaczenia wzniesienia nad poziom morza. Pascal kontynuował doświadczenia z barometrem i w 1647 roku napisał pracę „Nowe eksperymenty z próżnią” w której, poza opisem współzależności między ciśnieniem powietrza a poziomem słupa określonych cieczy, zawarł dowody świadczące za obecnością próżni w rurce barometru. Jego konsekwentne obstawanie przy koncepcji istnienia próżni doprowadziło go do konfliktów z różnymi znaczącymi naukowcami, m.in. Kartezjuszem.

 

Pascal, Blaise:przeprowadza eksperyment z barometrem rtęciowym na wieży

Pod koniec 1647 roku Blaise i Jacqueline wrócili do Paryża, a wkrótce dołączył do nich ojciec, po zakończeniu pracy w Rouen.Pascal miał teraz okazję do kontaktów z innymi wybitnymi uczonymi.W zakresie hydrodynamiki i hydrostatyki Pascal skupiał się na zasadach rządzących płynami hydraulicznymi.W wieku 24 lat odkrył prawo ciśnienia w cieczach tzw. Prawo Pascala.

Pascal przeprowadził historyczne doświadczenie, które udowodniło, że ciśnienie cieczy lub gazów jest takie same w każdym miejscu. Doświadczenie polegało na ustawieniu szczelnej beczki przy budynku, na drugim piętrze ustawiano cienką rurkę prowadzącą do beczki. W rurkę nalano wodę i kiedy było już dużo wody w rurce, beczka zaczęła przeciekać.

Wśród jego wynalazków znalazły się strzykawka i prasa hydrauliczna, wykorzystująca ciśnienie hydrostatyczne do zwielokrotniania siły.

Od osiemnastego roku życia cierpiał on na bolesną chorobę nerwową, po ataku której w roku 1647 musiał przez pewien czas poruszać się o kulach. Bolała go głowa, piekły wnętrzności, a ręce i nogi wiecznie były zimne; pobudzenie w nich krążenia wymagało uciążliwych czynności, takich jak noszenie skarpet nasączonych brandy. Chęć uzyskania lepszej opieki zdrowotnej była jednym z motywów przeprowadzki Pascala wraz z siostrą Jacqueline do Paryża. Mimo że jego zdrowie uległo tam poprawie, jego układ nerwowy został trwale uszkodzony przez lata trwania dolegliwości. Od tamtej pory Blaise popadł w pogłębiającą się hipochondrię, która wpłynęła zarówno na jego charakter, jak i na późniejszą filozofię; stał się nerwowy, skłonny do wybuchów irytacji, miewał zmienny nastrój i rzadko się uśmiechał.

W roku 1653 napisał „Traktat o trójkącie arytmetycznym”, w którym zawarł koncepcję użytecznego tabelarycznego zestawienia współczynników dwumiennych, nazwanego potem na jego cześć trójkątem Pascala.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Trójkąt Pascala. Każda liczba jest sumą dwóch innych znajdujących się bezpośrednio nad nią. Trójkąt obrazuje wiele własności matematycznych, m.in. stanowi schemat wyznaczania współczynników dwumiennych.

W 1654,współpracował z Fermatem na temat teorii gier hazardowych co zaowocowało powstaniem matematycznej teorii prawdopodobieństwa.

 

 

 

 

 

 

 Pascal analizujący cykloidę, rzeźba autorstwa A. Pajou, 1785, Luwr

W ostatnich latach życia Pascal zwrócił się ku kwestiom religijnym i związał się ze środowiskiem jansenistycznym w Port-Royal, gdzie do klasztoru wstąpiła Jacqueline.

W następstwie doświadczonego przezeń w roku 1654 mistycznego przeżycia porzucił działalność naukową, poświęcając się filozofii i teologii. Z tego okresu jego życia pochodzą dwa najbardziej znane dzieła Pascala:  „Prowincjałki” i” Myśli.”

Jego słynne „Prowincjałki” zawierały ostry atak na moralność jezuicką. Zbiór fragmentów i notatek filozoficznych Pascala został wydany pod tytułem „Myśli”. Oba dzieła znalazły się oczywiście na indeksie ksiąg zakazanych.”Myśli” są współcześnie powszechnie uważane za arcydzieło i kamień milowy francuskiej prozy.

W roku 1659 Blaise, zawsze dość chorowity, rozchorował się tym razem na poważnie, często jednak pod koniec swego życia odmawiał pomocy lekarskiej, twierdząc, że „choroba jest naturalnym stanem chrześcijanina”. W 1661 roku zmarła jego siostra Jacqueline, co ostatecznie skłoniło go do porzucenia polemik na temat jansenizmu.

Ostatnim znacznym osiągnięciem uczonego było stworzenie w roku 1662 prawdopodobnie pierwszej na świecie linii komunikacyjnej, dzięki której pasażerowie mogli podróżować po Paryżu w zaprojektowanym przez Pascala omnibusie.

W tym samym roku jego choroba wzmogła się. Zmarł w Paryżu 19 sierpnia 1662 roku, , wyrzekłszy swe ostatnie słowa: „niech Bóg nigdy mnie nie opuści” mając zaledwie 39 lat. Został pochowany na cmentarzu Saint-Étienne-du-Mont.